Snelle Feiten over de Clipeus
Vorm: Volledig rond, meestal plat.
Gebruikers: Velites (lichte infanterie), Signiferi (vaandeldragers), cavalerie en gladiatoren.
Afmetingen: Diameter meestal tussen de 50 cm en 91 cm.
Constructie: Hout met een ijzeren rand en een centrale metalen schildknop (umbo).
Introductie
De parma was een specifiek type rond schild dat een cruciale rol speelde binnen verschillende onderdelen van het Romeinse leger en de gladiatorenarena. Hoewel de rechthoekige scutum bekender is, was de parma onmisbaar voor soldaten die snelheid en bewegingsvrijheid nodig hadden. Het was uitgerust met handgrepen aan de binnenzijde en een metalen schildknop (umbo) in het midden om de hand te beschermen.
Terminologie van rondschilden
Klassieke schrijvers gebruikten termen voor rondschilden vaak door elkaar, maar moderne historici maken een duidelijk onderscheid op basis van functie en vorm:
Parma: Een relatief klein rondschild, later vaak met een ceremoniële functie voor officieren en vaandeldragers.
Aspis (Hoplon): Het diepe, houten rondschild van de Griekse en vroege Romeinse hoplieten.
Clipeus: Een groot ovaal rondschild dat vanaf de 3e eeuw na Chr. het standaard infanterieschild werd.
De oorsprong van de Parma
De wortels van dit schild liggen in de bronstijd. Al in de 8e en 7e eeuw v.Chr. werden bronzen ronde schilden met een centrale handgreep gebruikt aan beide kanten van de Alpen. Terwijl de vroegste exemplaren van massief brons echte gevechtsschilden waren, dienden latere, lichtere varianten waarschijnlijk voor ceremoniële doeleinden. Dit type schild vormt vermoedelijk de technische basis voor de latere Romeinse parma.
De Parma tijdens de Republiek
In de vroege republikeinse periode werd de parma gedragen door de velites, de lichtbewapende infanterie uit de lagere klassen. Hun uitrusting bestond uit een parma, werpsperen (pila), een zwaard en een helm. Voor deze jonge, beweeglijke krijgers was een groot, zwaar schild onpraktisch; de parma bood hen de nodige bescherming tijdens hun snelle uitvallen. Na de Keltische plundering van Rome in 390 v.Chr. stapte de zware infanterie over op het grotere scutum, maar de parma bleef essentieel voor de lichte troepen.
De Cavalerie parma
Net als de Hellenistische cavalerie waren de Romeinse equites uitgerust met een relatief klein rond schild met een diameter van 50 tot 80 centimeter: de parma equestris. Dit schild werd in de late Republiek en vroege Keizertijd in verschillende vormen afgebeeld, waarbij het de ruiter beschermde zonder de teugelvoering of het gebruik van de lans te hinderen.
De parma in de Keizertijd
Na de hervormingen in de 1e eeuw v.Chr. bleef de parma in gebruik, maar verschoof de focus naar gespecialiseerde eenheden. Het werd gedragen door vaandeldragers en het muziekkorps, wat duidt op een aanhoudend ceremonieel en prestigieus karakter. Desondanks bleven deze parma’s volledig functioneel in het gevecht. In de arena was de parma bovendien het kenmerkende schild van de thraex en hoplomachus gladiatoren.
Een bijzonder ritueel gebruik was de Pyrrhische dans. Tijdens deze ceremoniële krijgsdans hielden de soldaten de parma boven het hoofd en sloegen er ritmisch op met hun zwaard om een intimiderend, galmend geluid te produceren.
Klassieke schrijvers over de parma
Verschillende auteurs uit de oudheid bevestigen het belang van dit wapen:
Livius: Beschrijft de parma als de standaarduitrusting van de velites.
Vergilius: Gebruikt de term poëtisch in de Aeneis om de heldenmoed van de vroege krijgers te duiden.
Vegetius: Bespreekt in de 4e eeuw na Chr. het nut van het schild voor lichte troepen en de cavalerie.
Samenvatting
De parma was het ideale schild voor soldaten die snelheid en wendbaarheid verkozen boven maximale dekking. Het was bovendien het visuele kenmerk van de Romeinse vaandeldragers (signiferi). Door de lichte constructie en de diepe ceremoniële wortels bleef het schild gedurende de hele Romeinse geschiedenis een essentieel onderdeel van de militaire identiteit.
Ben je op zoek naar een authentieke parma of umbo voor je eigen Romeinse uitrusting?
Interne links
De Clipeus: Het Romeinse Ovaalschild van de Auxilia
De Romeinse cavalerie: Adaptieve kracht op het slagveld
De Romeinse Scutum: Het Onmisbare Schild van het Legioen
De Beukelaar: Geschiedenis en Typologie van het Vuistschild
