Wat is de Deense bijl?
De Deense bijl (ook bekend als Danish axe of Dane axe) is een vroegmiddeleeuws Europees slagwapen met een lange steel en brede bijlkop. Het wapen werd voornamelijk gebruikt tussen de 9e en 11e eeuw, maar bleef in sommige regio’s langer in gebruik. Het is een tweehandige strijdbijl die speciaal ontworpen was voor gevechten, met een lichte maar krachtige constructie voor snelle en zware slagen.
Geschiedenis en verspreiding
Vanaf de 9e eeuw verspreidde de Deense bijl zich vanuit Scandinavië naar grote delen van Europa, waaronder Engeland, Ierland en Normandië.
In Engeland werd het wapen gebruikt door de Huscarls, de elite lijfwacht van de Angelsaksische koningen. Op het Tapijt van Bayeux zijn zij afgebeeld tijdens de Slag bij Hastings (1066).
Het wapen werd later ook beroemd door de Varangische Garde in Byzantium, een elite-eenheid van Noord- en Oost-Europese huurlingen.
Ontwikkeling en de Sparth
In de loop van de middeleeuwen ontstonden regionale varianten van de Deense bijl. Een belangrijke variant is de sparth, die vooral in het gebied rond de Ierse Zee werd gebruikt.
Deze versie had vaak:
- een grotere bijlkop
- een langere steel
In Ierland werd de sparth veel gebruikt door de galloglass, zware Iers-Schotse huurlingen die dienden in regionale conflicten.
Sommige historici zien de sparth als een voorloper van latere paalwapens zoals de poleaxe.
Constructie en kenmerken
De Deense bijl had een relatief dunne maar brede bijlkop met scherpe snijvlakken.
Kenmerken:
- Snede van ongeveer 20–30 cm breed
- Zeer dun gesmeed blad (soms slechts enkele millimeters dik)
- Gewicht tussen 1 en 2 kg
- Houten steel van circa 0,9 tot 1,7 meter
De vorm maakte het wapen zeer effectief tegen zowel infanterie als cavalerie dankzij krachtige hakslagen. Sommige luxere exemplaren waren versierd met zilver of messing en hadden versterkte bevestigingen op de schacht.
Gebruik en gebruikers
De Deense bijl werd gebruikt door verschillende elite- en krijgseenheden in Europa.
Bekende gebruikers waren:
- De Huscarls in Engeland
- De Varangische Garde in Byzantium
- De galloglass in Ierland en Schotland
Het wapen werd vooral ingezet in veldslagen waar brute slagkracht tegen bepantserde tegenstanders nodig was.
Bekende verhalen en veldslagen
De Deense bijl komt vaak voor in kronieken en historische verhalen.
- Koning Olaf II van Noorwegen wordt vaak afgebeeld met een bijl als heilig symbool
- Bij de Slag bij Stamford Bridge (1066) zou een Noorse krijger tientallen vijanden hebben verslagen met een Deense bijl
- Robert the Bruce doodde Henry de Bohun met één slag tijdens Bannockburn (1314)
- Richard Leeuwenhart wordt in latere verhalen vaak met dit wapen geassocieerd
