De jerkin was een kort, nauwsluitend mannenjack dat in de 16e en 17e eeuw over het doublet werd gedragen en daardoor een herkenbaar onderdeel vormde van de mode uit deze periode.
Meestal werd de jerkin vervaardigd uit lichtgekleurd leer, soms glad gelooid en soms ruw van textuur, en hij had vaak geen mouwen. Deze combinatie van leer en het ontbreken van mouwen gaf de jerkin een hybride karakter: enerzijds functioneel en duurzaam, anderzijds modieus genoeg om door zowel adel als soldaten gedragen te worden.
Het kledingstuk was sterk verbonden met de ontwikkelingen in militaire kleding van de Renaissance, waarin de strakke arming doublet die onder harnassen gedragen werd steeds dunner werd. In tegenstelling tot maliënkolders was plaatpantser minder kwetsbaar voor slagwapens en omdat harnassen steeds beter en vollediger werden, was het niet nodig om een gewatteerde vorm van lichaamsbescherming te dragen.
De leren jerking verving de doublet als onderlaag onder het harnas. En net als bij de doublet en pourpoint, werd de jerking geassocieerd met sterke mannelijkheid. Daardoor werd hij al snel ook zonder harnas gedragen.
Hoewel het woord "jerkin" in de vroege moderne Engelse bronnen vaak voorkomt, is de oorsprong van de term onbekend. Men heeft het eeuwenlang willen verbinden aan het Nederlandse woord jurk, maar dat blijkt een moderne term te zijn, die noch fonetisch noch qua betekenis overeenkomt met het Engelse woord.
De jerkins van de 16e eeuw waren doorgaans gemaakt van leer en vaak voorzien van snedes en perforaties. Deze kleine inkepingen en uitsnijdingen hadden zowel een decoratieve functie als een praktische: ze zorgden ervoor dat het stijve materiaal zich beter naar het lichaam kon vormen.
In combinatie met de doublet, die eronder gedragen werd, kon de jerkin zo ondanks het leer toch soepel gedragen worden. Dit was belangrijk in een modeperiode waarin vormen als de ganzenbuik, een naar voren bollende buikvorm van een sterk opgevuld doublet, populair waren.
De jerkin werd in deze tijd meestal gesloten aan de hals, terwijl hij open naar beneden hing om die kenmerkende buikvorm zichtbaar te laten.
Rond het begin van de 17e eeuw veranderde de manier waarop de jerkin werd gedragen. De mode verschoof naar een veel nauwer silhouet, met sterk benadrukte tailles die overeenkwamen met de evolutie van het doublet in dezelfde periode.
Daarom werd de jerkin voortaan vaak gesloten rond de taille, terwijl het bovenstuk open bleef, zodat het smalle, V-vormige bovenlichaam duidelijk zichtbaar werd. Dit maakte de jerkin tot een soort versterking van het silhouet effect dat in deze periode steeds belangrijker werd in de mannenmode.
Tegen de midden-17e eeuw had de jerkin opnieuw een stilistische verschuiving doorgemaakt en begon hij in snit meer te lijken op de doublets van dezelfde tijd. Hij werd toen hoger in de taille en kreeg een langere rok die de heupen en soms zelfs een deel van de bovenbenen bedekte.
Hiermee volgde hij de trend van verlengde bovenkleding die uiteindelijk in de late 17e eeuw zou leiden tot het verdwijnen van zowel doublet als jerkin, toen de lange jas — gedragen met een waistcoat en cravat — door toedoen van monarchen als Lodewijk XIV en Charles II de nieuwe standaard werd.
De jerkin vormt zo een duidelijk voorbeeld van hoe militaire kleding, mode en functionaliteit door de eeuwen heen in elkaar overliepen.
Hoe draag ik mijn jerkin
Combineren met een pofbroek.
De jerkin werd gedragen in een tijd dat de pofbroek, trunck hose populair waren. Deze broeken zaten strak aan de onderbenen maar hadden een wijde pof ten hoogte van het bovenbeen en de heup
Doublet
Onder de jerkin droeg men de doublet, dit kledingstuk bleef in de mode, de jerkin is geenszins een substituut voor de doublet.
Hemd
Onder de doublet droeg men een hemd, vaak hadden deze hemden pofmouwen, wat in combinatie met de doublet een prachtig effect geeft.
Hoed
Rond deze tijd werden verschillende soorten hoofddeksels gedragen. 16e eeuwse mannen droegen barsten, platte mutsen, capotains of hoeden met een rand. Deze laatste kon in militaire context ook over de secret gedragen worden
Interne links
- Doublet: nauwsluitend herenjack 14e–17e eeuw
- Buff Coat: 17e-eeuwse leren militaire jas en bescherming
- Pourpoint: middeleeuws jasje en harnasonderlaag
- Frock coat: formele herenjas uit 18e eeuw
Bronnen:
- Visuele Bron: De portretten van Frans Hals en Rembrandt van Rijn voor de exacte textuur en draagwijze van de lederen jerkins door burgers en schutters.
