Snelle Feiten: Vrouwen die leefden als man in de Vikingtijd
- Hoofdperiode: De Vikingtijd (ongeveer van het jaar 793 tot het jaar 1066).
- Materiaal en Fundament: Krijgsuitrustingen (zoals zwaarden en schilden), mannenkleding (zoals broeken), oude verhalen (sagen) en runenstenen.
- Regio van oorsprong: Scandinavië (vooral de oude handelssteden zoals Birka in Zweden en de kust van Noorwegen).
- Primaire doelgroep: Vrouwen uit de rijke klassen (de families van de jarls en karls) die door omstandigheden of noodzaak de rol van een man overnamen.
Introductie en Definitie
Een vrouw die leefde als man in de Vikingtijd was een biologische vrouw die de normale, dagelijkse rollen van haar cultuur losliet. Zij nam bewust de taken, de kleding of de verantwoordelijkheden van mannen op zich. Dit gebeurde tussen de achtste en de elfde eeuw in Scandinavië. Het belangrijkste doel van een vrouw die leefde als man in de Vikingtijd was vaak het redden van de familie. Als er bijvoorbeeld geen zonen waren, kon zij zo de familiegrond, de bezittingen en de bondgenootschappen beschermen.
Historische Context & Ontwikkeling
De Viking Samenleving was diep geworteld in heel oude tradities die al rond 3500 voor Christus ontstonden op de grote steppen van Oost-Europa. In deze cultuur was de wereld strak verdeeld. Mannen gingen op pad om te vechten en te handelen, terwijl vrouwen het huishouden runden.
Toch laten bij de Vikingen oude IJslandse verhalen en opgravingen zien dat de regels in de praktijk minder streng waren dan we vaak denken. De geschiedenis laat zien dat men de regels voor de vrouw die leefden als man in de Vikingtijd soepeler maakte als dat nodig was om de orde te bewaren. Vooral toen de mannen steeds vaker en langer op plundertocht gingen over zee, moesten de vrouwen thuis wel de taken van de man overnemen om te overleven.
Kenmerken en Constructie
De identiteit van dergelijke vrouwen was herkenbaar aan duidelijke uiterlijke kenmerken en spullen. De Vikingen keken namelijk vooral naar hoe je je droeg en hoe je eruitzag om te bepalen of je een man of een vrouw was:
- Mannenbroeken en kort haar: Het dragen van mannenkleding (zoals een broek) of het kortknippen van het haar was reden om niet meer als vrouw gezien te worden. Volgens de Oudnoorse wetten was dit voor een echtgenoot een geldige reden om direct te scheiden van een vrouw.
- Wapens en schilden: Vrouwen die als schildmaagd (skjaldmær) meevochten, lieten hun mannelijkheid zien door het dragen van zwaarden, strijdbijlen, speren en houten schilden. Echter kan het idee van schildmaagd berusten op een puur romantische fictie.
- Een mannennaam aannemen: In de oude verhalen, zoals de bekende Hervarar saga, veranderde de vrouwelijke hoofdpersoon haar naam zelfs in de mannennaam Hervarðr om zo de leider van een groep Vikingkrijgers te worden.
Maatschappelijke en Praktische Functie
In het dagelijks leven vervingen deze vrouwen vaak een ontbrekende zoon. Als een rijke familie geen mannelijke erfgenamen had, moest een dochter de rol van de zoon overnemen. Dit deed ze om het land te beschermen. Dit verklaart ook waarom archeologen bijzondere graven hebben gevonden, zoals het beroemde krijgersgraf Bj 581 in de viking stad Birka. In dit graf lag een biologische vrouw begraven met alle dure wapens en spullen van een echte legeraanvoerder.
Je rijkdom en status waren in die tijd vaak belangrijker dan je geslacht. Een rijke vrouw uit de hoogste klasse had veel meer macht en vrijheid dan een man die als slaaf / knecht (thrall) moest werken. De samenleving accepteerde een vrouw die leefde als man in de Vikingtijd dan ook gemakkelijker dan mannnen die binnen de samenleving de rol van vrouw aannamen.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat gebeurde er als een vrouw een broek droeg?
Volgens de wetten uit die tijd was het dragen van mannenkleding of het kortknippen van het haar verboden voor gewone getrouwde vrouwen. Een man mocht om die reden direct scheiden.
Hebben vrouwelijke krijgers en schildmaagden echt bestaan bij de Vikingen?
Ja, er zijn meerdere graven gevonden van vrouwen met wapens. Verschillende van deze graven vertonen vrouwenskeletten met verwondingen opgelopen in de strijd of slijtage door een leven lang paardrijden.
Waarom werden deze vrouwen geaccepteerd?
Dit had alles te maken met overleven en status. Als er in een rijke familie geen zonen waren om het land te besturen, vond men het prima dat een slimme of sterke vrouw die mannentaken overnam.
Samenvatting
- Een vrouw die leefde als man in de Vikingtijd nam de kleding, de wapens of de zware taken van mannen over om haar familie te helpen.
- Het dragen van mannenkleding door vrouwen was officieel verboden in de wet en was een geldige reden voor een echtscheiding.
- Als een familie geen zonen had, kon een dochter de rol van 'zoon' aannemen om de erfenis en het land veilig te stellen.
- In het Zweedse Birka is het graf van een vrouwelijke Viking gevonden die met volledige oorlogsuitrusting was begraven.
- Hoeveel vrijheid een vrouw die leefde als man in de Vikingtijd kreeg, hing vooral af van hoe rijk en machtig haar familie was.
Interne links
- De rol van de vrouw in de Vikingsamenleving: rollen, geschiedenis en kenmerken
- Niet-normatieve mannen in de Vikingworld: functie, geschiedenis en kenmerken
- Gender bij de Vikingen: functie, geschiedenis en kenmerken
Bronnen
- Clover, C. J. (1993). Regardless of Sex: Men, Women, and Power in Early Northern Europe. Speculum.
- Primary source: Saxo Grammaticus (ca. 1200). Gesta Danorum (Beschrijvingen van schildmaagden).
- Moen, M. (2019). Challenging Gender: A Re-examination of Gender Roles in Viking Age Scandinavia. University of Oslo.
