1. Diagnose: Waarom zit er speling op?
De pareerstang zit tussen het zwaardblad en het handvat geklemd. Speling ontstaat meestal door:
Houtkrimp: Bij een houten handvat dat is uitgedroogd, wordt het hout korter, waardoor de druk op de pareerstang wegvalt.
Slijtage: Het gat in de pareerstang is door intensief gebruik ruimer geworden ten opzichte van de metalen angel (de 'tang').
2. De methode per type zwaard
Methode A: Geschroefde pommel (Vaak bij decoratieve modellen)
Bij een geschroefde pommel kunt u het zwaard eenvoudig demonteren.
Demonteren: Draai de pommel aan het uiteinde van het handvat los. Schuif het handvat en de pareerstang van de angel.
Shimming (Opvullen): Is het gat in de pareerstang te ruim? Knip een heel dun plaatje van metaal (bijv. een stukje messing of blik) en pas dit aan als een 'ring' of 'shim' die de ruimte rondom de angel opvult.
Hout corrigeren: Is het handvat gekrompen? Voeg een dunne leren ring of een extra houten vulplaatje toe tussen de pareerstang en het handvat.
Assemblage: Schuif alles terug en draai de pommel stevig vast. Gebruik eventueel een drupje borgmiddel (Loctite) op de schroefdraad van de pommel om te voorkomen dat deze in de toekomst weer lostrilt.
Methode B: Geklonken pommel (Vaak bij functionele modellen)
Bij een geklonken (gepeened) pommel is de angel platgeslagen op de pommel. Dit is een permanente verbinding; u kunt deze niet zomaar demonteren.
De 'Wig' methode: Omdat u niet kunt demonteren, moet u de speling van buitenaf opheffen.
Metaal-wiggen: Gebruik zeer dunne, wigvormige stukjes metaal (zoals een voelermaatje of een dunne stalen shim). Tik deze voorzichtig met een kleine hamer in de spleet tussen de pareerstang en de angel.
Fixatie: Wanneer de pareerstang weer muurvast zit, kunt u de zichtbare openingen rondom de wiggen subtiel opvullen met een klein beetje twee-componenten epoxylijm (in de kleur van het metaal indien mogelijk).
Drogen: Laat dit 24 uur volledig uitharden. De lijm zorgt ervoor dat de wiggen niet meer kunnen verschuiven en beschermt tegen oxidatie in de spleet.
Checklist voor uw werkplaats
[ ] Metaalplaatjes of voelermaatjes (voor het maken van shims of wiggen).
[ ] Metaalvijlen (om de shims exact passend te maken).
[ ] Twee-componenten epoxylijm (voor het definitief vastzetten).
[ ] Leren stroken (voor het opvullen van krimpruimte bij houten handvatten).
[ ] Schroefborgmiddel (alleen voor geschroefde pommels).
Expert-tip: Voorkom houtkrimp in de toekomst door uw zwaard niet in extreem droge ruimtes te bewaren, zoals direct naast een verwarming. Natuurlijke materialen zoals hout hebben een stabiele luchtvochtigheid nodig om hun vorm te behouden.
Hoe repareer ik een loszittende pommel?
1. Diagnose: Waarom zit de pommel los?
Bij geschroefde pommels: De schroefdraad is versleten of is door trillingen (tijdens gebruik) losgelopen.
Bij geklonken ('peened') pommels: Het hout van het handvat is gekrompen door droogte, waardoor de pommel niet meer strak tegen het handvat drukt en 'rammelt'.
Slijtage van de angel: De angel (het staal dat door het handvat loopt) kan ingesleten zijn, waardoor de verbinding niet meer sluit.
2. De methode per type zwaard
Methode A: Geschroefde pommel
Dit type is relatief eenvoudig te repareren omdat de verbinding demontabel is.
Reinigen: Draai de pommel volledig los. Maak de schroefdraad van zowel de pommel als de angel schoon met een staalborsteltje en wat alcohol (isopropanol) om vetresten te verwijderen.
Borging: Gebruik een druppel schroefborgmiddel (zoals Loctite, type medium/blauw) op de schroefdraad. Dit vult de microscopische speling op en voorkomt dat de pommel door trillingen weer lostrilt.
Vastzetten: Draai de pommel stevig vast. Let op: draai niet met brute kracht, maar totdat hij 'vast' zit in de gewenste stand.
Houtkrimp opvullen: Als de pommel vastzit, maar de speling tussen het handvat en de pommel blijft bestaan, zit er waarschijnlijk krimp in het handvat. Voeg een dunne leren ring of een metalen 'shim' toe aan de basis van de pommel voordat u deze vastdraait.
Methode B: Geklonken ('peened') pommel
Bij een geklonken pommel is het uiteinde van de angel platgeslagen op de pommel. Dit is een vaste verbinding. Als deze loszit, is de klinknagel (de 'peen') vaak door houtkrimp los komen te zitten.
Vullen: Omdat u de klinknagel niet zomaar kunt "aandraaien", moet u de druk op het handvat verhogen.
Leren vulring: De meest esthetische en effectieve methode is het toevoegen van een flinterdunne ring van stug leer tussen de pommel en het einde van het handvat. Dit fungeert als een soort 'veer' die de pommel weer strak tegen het handvat duwt.
Epoxy-injectie (Indien nodig): Als er speling zit binnenin het handvat, kunt u proberen een kleine hoeveelheid dunne, vloeibare epoxylijm onder de pommel te injecteren in de ruimte tussen het handvat en de pommel. Laat dit 24 uur uitharden.
Her-klinken (Alleen voor gevorderden): Als de pommel echt rammelt, is de klinknagel zelf te los. Dit vereist het voorzichtig 'bijslaan' van de klinknagel met een bolhamer. Pas op: Als u dit doet zonder de juiste ondersteuning aan de andere kant, kunt u de pommel of het handvat beschadigen.
Checklist voor uw werkplaats
[ ] Schroefborgmiddel (medium sterkte) voor geschroefde modellen.
[ ] Stug leer (voor ringen) om krimp in houten handvatten op te vullen.
[ ] Twee-componenten epoxylijm voor interne fixatie.
[ ] Bolhamer en aambeeld (alleen voor her-klinken van peened pommels).
Expert-tip: Een zwaard dat 'rammelt' moet u niet gebruiken voor snijtesten of oefeningen. Die trillingen verplaatsen zich door het blad en kunnen leiden tot onverwachte breuken of schade aan uw polsen. Zorg altijd dat de verbinding 'dood' (muurvast) aanvoelt voordat u het zwaard ter hand neemt.
