Middeleeuwse kruisbogen

Als de boog het machinegeweer van de middeleeuwse slagvelden was, was de kruisboog het antitankwapen. Veel kruisboogschutters waren specialisten in hun vak en werden ook als zodanig ingehuurd en betaald in de Europese legers. De ontwikkelingen van het pantser zijn grotendeels door de kruisboog beïnvloed en om Milanees pantser te testen werd er een kruisboogpijl op afgeschoten.
De kruisboog is een boog die aan een lade bevestigd is, zodat hij zonder inspanning van de schutter gespannen kan blijven. Deze lade of onderstok maakt het mogelijk om de boog te ontspannen met behulp van een mechanische kracht. Hierdoor kan de boog tijdens het schieten nauwkeuriger worden gericht dan de gewone handboog. Kruisbogen verschillen van elkaar wat betreft de spanmethode, boogveer en het ontspanmechanisme.  
De kruisboog werd waarschijnlijk rond de 6de eeuw v.Chr. door de Chinezen uitgevonden. In 500 v.Chr. vermeldde Sun Tzu de kruisboog als een zeer zware boog in zijn “de Kunst van het oorlogvoeren”. Van daaruit werd de kruisboog langzaamaan overgenomen door China’s westerburen.
De Grieken waren het eerste Europese volk dat de kruisboog gebruikten. De constructie van de kruisboog was in vroege tijden voornamelijk aantrekkelijk bij belegeringen. Het eerste type was de Gastrafetes, waarbij de schutter zijn lichaamsgewicht gebruikte om de boog te spannen. Later kwamen de oxybeles en de ballista. Deze waren eerder een artilleriewapen dan een handwapen en werd vaak door een team van meerdere schutters bediend. Deze wapens konden een grote schade aan de vijandelijke linie of stadsmuur aanrichten door hun grote trekkracht, die voornamelijk met windassenwerd gerealiseerd.
Na de neergang van het Romeinse Rijk verdween de kruisboog uit de geschriften. In 950 werd hij weer vermeld in een Frankisch manuscript, maar pas in de late 11de eeuw werd de kruisboog weer regelmatig gebruikt. Tussen de 11de  en het midden van de 14de eeuw werd de boog voornamelijk op spierkracht gespannen. Tijdens de kruistochten werd de kruisboog aan zowel de kant van de christenen als de moslims gebruikt. In deze tijd hadden de kruisbogen die met de hand werden gespannen een trekkracht van ongeveer 120 pond, tegenover de 70 pond trekkracht die gewone bogen hadden. Het grote nadeel was echter dat de kruisboog meer dan een minuut nodig had om te herladen en een boog ongeveer 20 seconden. Kruisbogen werden toen gespannen door de voet in de ring aan de voorkant te plaatsen en de pees met twee haken, die aan de riem waren bevestigd, naar boven te trekken. Later werd ook een katrol gebruikt. In 1139 verbood paus Innocentius de 2de het gebruik van de kruisboog tegen een andere christen, het wapen zou ongoddelijk en oneerlijk zijn.
Celtic WebMerchant heeft verschillende voetkruisbogen in haar assortiment:

Middelgrote kruisboog
Franse kruisboog
Kruisboog

14de eeuwse kruisbogen
Rond 1260 ontwikkelde het pantser van de zware cavalerie zich van maliënkoldernaar plaatpantser en harnassen. Dit ging geleidelijk en rond 1380 was het volledige harnas compleet. Hierdoor veranderde ook de kruisboog. De bogen kregen een hogere trekkracht en een kolf met schoudersteun om zuiverder te kunnen schieten. De boogstaaf werd meestal gemaakt van staal, waardoor ze sterker en flexibeler werden en de trekkracht verhoogd kon worden. De kruisboog werd niet meer met  koord en katrol gespannen, maar met eengeitenpootspanner. De geitenpootspanner is een los instrument dat wordt gebruikt als een hefboom. Hierdoor kan de kruisboog zonder al te veel kracht geladen worden.
CelticWebMerchant heeft verschillende kruisbogen met een geitenpootspanner in haar assortiment opgenomen:
Handkruisboog
Kruisboog met geitenpootspanner

Opvallend is de bepantsering die de kruisboogschutter rond deze tijd droeg. Verschillende bronnen geven aan dat de kruisboogschutter bepantserd was als een ridder.  Soms droeg hij zelfs een pothelm, hoewel hij de voorkeur had voor een bascinet of ketelhoed. Deze bepantsering was noodzakelijk, omdat kruisboogschutters veel werden ingezet bij belegeringen.
De kruisboogschutter stond bekend om hun grote schild, de pavise. Achter deze schilden kon hij zich gemakkelijk verbergen tijdens het herladen, waardoor hij geen open doelwit was. De meeste kruisboogschutters hadden als secondaire wapen een bijl, een falchion of zelfs een zwaard.
De kruisboog nam tijdens de middeleeuwen toe in populariteit. Tussen de 14de en 15de eeuw werden de stadswachten in Frankrijk en België uitgerust met kruisbogen en lichte kruisbogen werden geïntroduceerd voor de jacht, omdat hij zeer zuiver schoot.

16de eeuwse kruisbogen
Rond de renaissance beschikten alle Europese hoven over schitterend gedecoreerde kruisbogen die tijdens de jacht en voor de sport werden gebruikt. In deze tijd werd ook voor het eerst het vuurwapen gebruikt, maar de kruisboog was veel krachtiger en betrouwbaarder. Het pantser ontwikkelde zich in het midden van de 15de eeuw door tot volledige harnassen en hierdoor werd een krachtiger type kruisboog ontwikkeld, de arbalist. Ze waren te zwaar om nog met een geitenpootspanner te spannen en er werden windassen of een tandstaafwiel aan de kruisboog bevestigd. Beide constructies waren erg innovatief.
De windas kon aan het eind van de kruisboog met twee hendels worden opgewonden. De hendels stonden in contact met twee katrollen aan de voorkant van de boog en deze stonden weer in contact met de boogpees. Door te draaien werd de boogpees naar voren tetrokken, totdat hij zichzelf blokkeerde. Al duurde het herlanden lang, deze bogen schoten een halve kilometer ver en hadden een trekkracht van soms wel 360 pond.

Celtic WebMerchants kruisbogen met windas zijn de volgende:
15de eeuwse kruisboog
Engelse kruisboog

Het tandstaafwiel bestond uit een getande staaf dat met een klauw aan de pees werd vastgemaakt. Door aan een tandrad te draaien, werd de pees gespannen. Deze manier van spannen werkte relatief langzaam, waardoor het tandstaafwiel ook eerder bij jagers dan bij soldaten populair werd.

Celtic WebMerchant heeft enkele kruisbogen met tandstaafwielspanner in haar assortiment:
Arbalist
Duitse kruisboog

In 1521 en 1524 namen Cortes en Pizarro de kruisboog mee naar de nieuwe wereld. Maar halverwege de 16de eeuw begonnen de vuurwapens toch de overhand te krijgen.

Moderne kruisbogen
Na de 16de eeuw werd de kruisboog in Europa vrijwel alleen voor de jacht en sport gebruikt. Toch raakte het wapen niet geheel in onbruik, tussen 1894 en 1895 gebruikten de Chinezen hun repeteerkruisbogen in de Chinees-Japanse oorlog en zelfs in de eerste wereldoorlog werden in de loopgraven af en toe nog kruisbogen gebruikt.